Aardwarmtepomp: werking, kosten, rendement en subsidie
Een aardwarmtepomp, ook wel bodemwarmtepomp of grondwarmtepomp genoemd, haalt warmte uit de bodem en gebruikt deze om je woning en tapwater te verwarmen. In de zomer kan een aardwarmtepomp ook worden gebruikt om je woning te koelen.
Omdat de temperatuur in de bodem relatief stabiel blijft, kan een aardwarmtepomp gedurende het jaar efficiënt werken. Daar staat tegenover dat de installatie meestal duurder is dan een lucht-water warmtepomp, omdat er een bodembron moet worden aangelegd.
In dit artikel lees je hoe een aardwarmtepomp werkt, wat een aardwarmtepomp kost, hoeveel rendement je kunt verwachten, welke soorten bodembronnen er zijn, hoeveel subsidie beschikbaar is en wanneer een aardwarmtepomp interessant is voor jouw woning.
In het kort
- Hoog rendement: De bodem heeft een relatief stabiele temperatuur. Daardoor kan een aardwarmtepomp ook in de winter efficiënt warmte leveren.
- Verwarmen én koelen: Een aardwarmtepomp kan niet alleen verwarmen, maar afhankelijk van het systeem ook zeer energiezuinig koelen.
- Lange levensduur: Een goed ontworpen bodembron kan zeer lang meegaan. De warmtepomp zelf heeft uiteraard een kortere technische levensduur.
- Hogere investering: De aanschafkosten liggen doorgaans hoger dan bij een lucht-water warmtepomp, vooral door de aanleg van de bodembron.
Wat is een aardwarmtepomp?
Een aardwarmtepomp haalt warmte uit de bodem en gebruikt deze warmte om een woning te verwarmen. De warmte kan daarnaast worden gebruikt voor het maken van warm tapwater.
De termen aardwarmtepomp, bodemwarmtepomp en grondwarmtepomp worden in Nederland regelmatig door elkaar gebruikt. Bij woningen gaat het meestal om een warmtepomp die warmte uit de relatief ondiepe bodem haalt.
Dit is iets anders dan diepe geothermie. Bij geothermie wordt op veel grotere diepte warmte uit de aarde gewonnen. Een aardwarmtepomp voor een woning maakt doorgaans gebruik van bodemenergie op veel geringere diepte.
De warmte uit de bodem wordt via een bodembron naar de warmtepomp gebracht. Dat kan bijvoorbeeld met een verticale bronboring of een horizontale bodemlus.
Hoe werkt een aardwarmtepomp?
Een aardwarmtepomp werkt volgens hetzelfde basisprincipe als andere warmtepompen, maar gebruikt de bodem als warmtebron.
De bodem bevat warmte die afkomstig is van onder andere zoninstraling en de natuurlijke warmte van de aarde. De warmtepomp haalt deze warmte met behulp van een bodemlus of bron uit de grond en verhoogt vervolgens de temperatuur naar een niveau dat geschikt is voor de woning.
Zo werkt een aardwarmtepomp in 4 stappen
De 4 stappen hoe een aardwarmtepomp werkt:
Warmte wordt uit de bodem gehaald
Een vloeistof stroomt door leidingen in de bodem en neemt daar warmte op. Bij een gesloten systeem komt deze vloeistof niet rechtstreeks in contact met het grondwater.
De warmtepomp verhoogt de temperatuur
De warmtepomp gebruikt elektriciteit om de opgenomen warmte naar een hogere temperatuur te brengen.
De warmte wordt afgegeven aan de woning
De warmte wordt vervolgens gebruikt voor bijvoorbeeld vloerverwarming, radiatoren en het verwarmen van tapwater.
De cyclus begint opnieuw
De vloeistof stroomt terug naar de bodembron en neemt opnieuw warmte uit de bodem op.
Waarom is de bodem een goede warmtebron?
Een belangrijk voordeel van een aardwarmtepomp is de relatief constante temperatuur van de bodem.
Bij een lucht-water warmtepomp verandert de temperatuur van de warmtebron sterk. Op koude winterdagen is de buitenlucht bijvoorbeeld veel kouder dan in de zomer.
De bodem heeft veel minder last van deze sterke temperatuurschommelingen. Hierdoor kan een aardwarmtepomp onder gunstige omstandigheden een hoog en stabiel rendement behalen.
Wat kost een aardwarmtepomp?
Een aardwarmtepomp vraagt doorgaans om een grotere investering dan een lucht-water warmtepomp. Dit komt vooral doordat naast de warmtepomp zelf ook een bodembron moet worden aangelegd.
De totale kosten zijn afhankelijk van onder andere:
- de warmtevraag van de woning;
- het benodigde vermogen van de warmtepomp;
- het type bodembron;
- de benodigde boordiepte;
- de bodemgesteldheid;
- de grootte van de woning;
- de bestaande verwarmingsinstallatie;
- eventuele aanpassingen aan de woning;
- het boilervat;
- installatie- en graafwerkzaamheden.
Waaruit bestaan de kosten?
| Onderdeel | Kosten |
|---|---|
| Aardwarmtepomp | afhankelijk van type en vermogen |
| Bodembron / bronboring | afhankelijk van bron en bodem |
| Installatie | afhankelijk van situatie |
| Warmtapwatervoorziening | afhankelijk van systeem |
| Aanpassingen aan woning | afhankelijk van situatie |
| Totale investering | sterk afhankelijk van woning en bron |
Er is daarom geen bedrag dat voor iedere woning geldt. Voor een betrouwbare berekening moet eerst worden bepaald hoeveel warmte de woning nodig heeft en welk bronvermogen daarvoor noodzakelijk is.
Wat is het rendement van een aardwarmtepomp?
Het rendement is een van de belangrijkste voordelen van een aardwarmtepomp.
Omdat de bodem relatief stabiel van temperatuur is, hoeft de warmtepomp minder moeite te doen om warmte uit de warmtebron te halen.
Het rendement van een warmtepomp wordt onder andere uitgedrukt met de COP en SCOP.
Wat betekent COP?
COP staat voor Coefficient of Performance.
Een COP van 4 betekent bijvoorbeeld dat een warmtepomp op dat moment 4 kWh warmte kan leveren met 1 kWh elektriciteit.
De overige 3 kWh warmte komt dus uit de bodem.
De COP is echter afhankelijk van de omstandigheden. Een warmtepomp heeft bijvoorbeeld een andere COP bij een lage aanvoertemperatuur dan bij een hoge aanvoertemperatuur.
Wat betekent SCOP?
De SCOP is een maat voor het seizoensrendement van een warmtepomp.
Dit geeft een beter beeld van de prestaties over een langere periode dan een enkele COP-waarde.
Voor het werkelijke energieverbruik zijn onder andere de warmtevraag van de woning, de aanvoertemperatuur, het tapwatergebruik en het rendement van de complete installatie van belang.
Hoeveel stroom verbruikt een aardwarmtepomp?
Het elektriciteitsverbruik van een aardwarmtepomp hangt voornamelijk af van de hoeveelheid warmte die de woning nodig heeft en het rendement van het systeem.
Belangrijke factoren zijn:
- isolatie van de woning;
- woningoppervlak;
- warmtevraag;
- gewenste binnentemperatuur;
- temperatuur van het verwarmingssysteem;
- tapwatergebruik;
- rendement van de warmtepomp;
- eventuele koeling.
Voorbeeld
Heeft een woning jaarlijks ongeveer 10.000 kWh warmte nodig en wordt gemiddeld een SCOP van 4 behaald, dan is ongeveer:
10.000 ÷ 4 = 2.500 kWh elektriciteit
nodig voor het leveren van die warmte.
Dit is een vereenvoudigd rekenvoorbeeld. Het daadwerkelijke elektriciteitsverbruik kan hoger of lager uitvallen.
Offerte aanvragen voor een aardwarmtepomp?
Interesse in een aardwarmtepomp en wil je gratis meerdere offertes ontvangen? Vraag vrijblijvend een offerte aan:
Welke soorten aardwarmtepompen zijn er?
Er zijn verschillende manieren om warmte uit de bodem te halen.
Voor woningen zijn vooral gesloten bodemlussen en open bodemenergiesystemen relevant.
Gesloten bodemlus
Bij een gesloten systeem stroomt een circulatievloeistof door leidingen die in de bodem zijn aangebracht.
De vloeistof neemt warmte uit de bodem op en transporteert deze warmte naar de warmtepomp.
De vloeistof komt daarbij niet rechtstreeks in contact met het grondwater.
Een gesloten systeem kan worden uitgevoerd als:
- verticale bodemlus;
- horizontale bodemlus.
Open bodemenergiesysteem
Bij een open bodemenergiesysteem wordt grondwater gebruikt om warmte uit te wisselen.
Grondwater wordt opgepompt, gebruikt voor de energie-uitwisseling en vervolgens weer teruggebracht in de bodem.
Open bodemenergiesystemen worden vooral toegepast bij grotere gebouwen en projecten. Voor een individuele woning is een gesloten bodemlus doorgaans de meest voor de hand liggende oplossing.
Welke bodembron heeft een aardwarmtepomp nodig?
De bodembron is een belangrijk onderdeel van een aardwarmtepomp.
Er zijn grofweg twee manieren om een gesloten bodembron aan te leggen: verticaal of horizontaal.
Verticale bronboring
Bij een verticale bron worden leidingen diep in de bodem aangebracht.
Een belangrijk voordeel is dat je relatief weinig oppervlakte nodig hebt. Daardoor kan een verticale bron interessant zijn voor woningen met een kleinere tuin.
De benodigde diepte en het aantal boringen zijn afhankelijk van onder andere:
- de warmtevraag;
- het vermogen van de warmtepomp;
- de bodemgesteldheid;
- de warmtegeleiding van de bodem;
- het ontwerp van het systeem;
- verwarmen en eventueel koelen.
Horizontale bodemlus
Bij een horizontale bodemlus worden leidingen relatief ondiep over een groter oppervlak aangelegd.
Het voordeel hiervan is dat er geen diepe bronboring nodig is. Het nadeel is dat je aanzienlijk meer grondoppervlak nodig hebt.
Een horizontale bron is daardoor vooral interessant wanneer er voldoende grond beschikbaar is.
Hoe diep moet een aardwarmtepomp boren?
Er bestaat geen vaste boordiepte die voor iedere aardwarmtepomp geldt.
De benodigde bron wordt berekend aan de hand van onder andere:
- de warmtevraag van de woning;
- het vermogen van de warmtepomp;
- de eigenschappen van de bodem;
- de warmtegeleiding;
- de gewenste bodembalans;
- het gebruik voor verwarming en koeling.
Een grotere woning heeft daarom niet automatisch één bepaalde boordiepte nodig.
Een installateur of bodemenergiespecialist moet bepalen welke bron bij de woning past.
Regels voor bronboringen
Voor bodemenergiesystemen gelden specifieke landelijke en lokale regels. Of een melding of vergunning nodig is, hangt onder andere af van het type systeem en de locatie.
Controleer daarom altijd de actuele regelgeving via het Omgevingsloket en de betreffende overheidsinstanties.
Kan een aardwarmtepomp ook koelen?
Ja. Een van de interessante voordelen van een aardwarmtepomp is dat het systeem naast verwarmen ook kan worden gebruikt voor koeling.
Er zijn verschillende manieren om dit te doen.
Passief koelen
Bij passieve koeling wordt de relatief lage temperatuur van de bodem gebruikt om warmte uit de woning af te voeren.
De compressor van de warmtepomp hoeft hierbij niet of nauwelijks te draaien.
Hierdoor kan passieve koeling zeer energiezuinig zijn.
Dit werkt bijvoorbeeld goed in combinatie met vloerverwarming die geschikt is voor koeling.
Actief koelen
Bij actieve koeling wordt de warmtepomp gebruikt om warmte uit de woning te onttrekken.
Dit vraagt meer elektriciteit dan passieve koeling, maar kan afhankelijk van het systeem krachtigere koeling mogelijk maken.
Koelen en de bodembalans
Koeling kan daarnaast bijdragen aan het regenereren van de bodembron.
In de winter wordt warmte uit de bodem gehaald. In de zomer kan warmte uit de woning weer aan de bodem worden afgegeven.
Een goede balans tussen warmte onttrekken en warmte terugbrengen is belangrijk voor het goed functioneren van een bodemenergiesysteem op lange termijn.
Is een aardwarmtepomp geschikt voor mijn woning?
Een aardwarmtepomp is niet automatisch voor iedere woning de beste keuze.
De woning, warmtevraag, bodem en beschikbare ruimte spelen allemaal een rol.
Een aardwarmtepomp is vooral interessant wanneer:
- de woning goed geïsoleerd is;
- de warmtevraag relatief laag is;
- je lage temperatuurverwarming hebt;
- je vloerverwarming hebt of kunt installeren;
- er mogelijkheden zijn voor een bodembron;
- je langdurig in de woning wilt blijven;
- je een hoog en stabiel rendement belangrijk vindt;
- je ook efficiënt wilt kunnen koelen;
- je de hogere investering kunt dragen.
Wanneer is een aardwarmtepomp minder interessant?
Een aardwarmtepomp kan minder geschikt zijn wanneer:
- de woning slecht geïsoleerd is;
- de warmtevraag erg hoog is;
- er onvoldoende mogelijkheden zijn voor een bodembron;
- bronboring op de locatie lastig of duur is;
- de hogere investering niet binnen het budget past;
- je vooral een relatief eenvoudige installatie zoekt.
Begin daarom met het bepalen van de warmtevraag van de woning en kies daarna pas het type warmtepomp.
Aardwarmtepomp subsidie
Voor aardwarmtepompen kan onder voorwaarden subsidie beschikbaar zijn via de ISDE-regeling.
De hoogte van de subsidie is afhankelijk van onder andere het type warmtepomp en de technische eigenschappen van het apparaat.
Waar moet je op letten? Controleer voordat je een warmtepomp aanschaft onder andere:
- of de warmtepomp in aanmerking komt;
- de meldcode van het apparaat;
- de technische voorwaarden;
- de voorwaarden voor de woning;
- de aanvraagtermijn;
- welke documenten je moet bewaren.
Omdat subsidiebedragen en voorwaarden kunnen wijzigen, is het belangrijk om voor een actuele aanvraag altijd de informatie van RVO te controleren.
Aardwarmtepomp vs lucht-water warmtepomp
| Aardwarmtepomp | Lucht-water warmtepomp | |
|---|---|---|
| Warmtebron | Bodem | Buitenlucht |
| Rendement | Hoog en relatief stabiel | Afhankelijk van buitentemperatuur |
| Buitenunit | Nee | Ja |
| Geluid buiten | Zeer beperkt | Ventilator/compressor |
| Koeling | Zeer geschikt | Afhankelijk van systeem |
| Investering | Hoger | Lager |
| Bodembron | Nodig | Niet nodig |
| Installatie | Complexer | Eenvoudiger |
| Ruimte | Voor bodembron | Voor buitenunit |
Welke warmtepomp moet je kiezen?
Er is niet één warmtepomp die voor iedere woning de beste keuze is.
Een lucht-water warmtepomp is vaak eenvoudiger en goedkoper te installeren. Een aardwarmtepomp vraagt een grotere investering, maar biedt daar onder andere een stabiele warmtebron, een hoog rendement en goede mogelijkheden voor energiezuinige koeling voor terug.
Lees ook: Aardwarmtepomp vs lucht-water warmtepomp
Hoe lang gaat een aardwarmtepomp mee?
Een aardwarmtepomp bestaat uit verschillende onderdelen met ieder hun eigen levensduur.
De warmtepomp zelf heeft een beperkte technische levensduur en kan bij goed onderhoud jarenlang functioneren.
De bodembron heeft doorgaans een veel langere technische levensduur.
De daadwerkelijke levensduur is afhankelijk van onder andere:
- de kwaliteit van de installatie;
- het ontwerp van de bron;
- de belasting van het systeem;
- het onderhoud;
- de gebruikte temperaturen;
- de manier waarop de installatie wordt gebruikt.
Een goed ontworpen systeem kan daardoor zeer lang warmte uit de bodem leveren.
Heeft een aardwarmtepomp veel onderhoud nodig?
Een goed ontworpen aardwarmtepompsysteem heeft doorgaans relatief weinig onderhoud nodig.
Wel is het verstandig om de installatie periodiek te laten controleren. Daarbij kunnen onder andere de warmtepomp, circulatie, drukken en instellingen worden gecontroleerd.
De precieze onderhoudsbehoefte verschilt per installatie.
Offerte aanvragen voor een aardwarmtepomp?
Interesse in een aardwarmtepomp en wil je gratis meerdere offertes ontvangen? Vraag vrijblijvend een offerte aan:
Heb je een vergunning nodig voor een aardwarmtepomp?
Voor bodemenergiesystemen gelden specifieke regels.
Of een melding of omgevingsvergunning nodig is, hangt onder andere af van:
- het type bodemenergiesysteem;
- de locatie;
- het vermogen;
- lokale regelgeving;
- eventuele beschermde gebieden.
Er is daarom geen algemene boordiepte die je kunt gebruiken als simpele grens voor vergunningplicht.
Controleer de actuele regels voordat je een bron laat aanleggen via het Omgevingsloket en de relevante overheidsinstanties.
Veelgestelde vragen over aardwarmtepompen
Heb je een vraag over de aardwarmtepomp? Wellicht staat hij hieronder toegelicht.
Wat is een aardwarmtepomp?
Een aardwarmtepomp haalt warmte uit de bodem en gebruikt deze voor het verwarmen van een woning en eventueel het maken van warm tapwater.
Wat is het verschil tussen een aardwarmtepomp en een bodemwarmtepomp?
In de praktijk worden deze termen vaak voor hetzelfde type systeem gebruikt. Een bodemwarmtepomp is een duidelijke technische benaming voor een warmtepomp die warmte uit de bodem haalt.
Wat kost een aardwarmtepomp?
De totale kosten zijn afhankelijk van de warmtepomp, bodembron, woning en installatie. Vooral de aanleg van een verticale bron kan een belangrijk deel van de investering vormen.
Hoe diep moet een aardwarmtepomp?
Er is geen vaste diepte. De benodigde bron wordt berekend op basis van onder andere de warmtevraag, het vermogen van de warmtepomp en de eigenschappen van de bodem.
Hoeveel subsidie krijg ik voor een aardwarmtepomp?
Dat hangt af van het type warmtepomp en de actuele ISDE-regels. Controleer het actuele bedrag en de meldcode bij RVO.
Kan een aardwarmtepomp een bestaande woning verwarmen?
Ja, maar de woning moet geschikt zijn voor de gewenste aanvoertemperaturen. Isolatie en het bestaande verwarmingssysteem spelen hierbij een belangrijke rol.
Kan een aardwarmtepomp ook koelen?
Ja. Afhankelijk van het systeem kan dat via passieve of actieve koeling.
Hoeveel stroom verbruikt een aardwarmtepomp?
Het stroomverbruik hangt vooral af van de warmtevraag van de woning en het rendement van de installatie. Een goed geïsoleerde woning heeft doorgaans minder energie nodig.
Hoe lang gaat een aardwarmtepomp mee?
De levensduur verschilt per onderdeel. De warmtepomp zelf heeft een kortere levensduur dan de bodembron.
Heeft een aardwarmtepomp veel onderhoud nodig?
Een goed ontworpen systeem heeft doorgaans relatief weinig onderhoud nodig. Periodieke controle blijft wel verstandig.
Is een aardwarmtepomp beter dan een lucht-water warmtepomp?
Niet automatisch. Een aardwarmtepomp heeft onder andere een stabiele warmtebron en goede mogelijkheden voor passieve koeling, maar de investering ligt doorgaans hoger.
Is een aardwarmtepomp rendabel?
Dat hangt af van onder andere de investering, warmtevraag, energieprijzen, subsidie en het rendement van de installatie.
Kan een aardwarmtepomp samen met zonnepanelen?
Ja. De elektriciteit die een aardwarmtepomp gebruikt kan gedeeltelijk worden opgewekt met zonnepanelen. De combinatie kan interessant zijn, maar de economische voordelen zijn afhankelijk van onder andere het elektriciteitsverbruik en de actuele energie- en teruglevervoorwaarden.
Hoe groot moet een bodembron zijn?
De benodigde bron wordt berekend op basis van de warmtevraag, het vermogen van de warmtepomp, de bodemgesteldheid en het gebruik van de installatie.
Conclusie: is een aardwarmtepomp een goede keuze?
Een aardwarmtepomp is een interessante oplossing voor woningen die volledig elektrisch willen verwarmen en waar de aanleg van een bodembron mogelijk is.
Het grootste voordeel is de stabiele warmtebron. Hierdoor kan een aardwarmtepomp efficiënt verwarmen en kan het systeem in veel situaties ook zeer energiezuinig koelen.
Daar staat een hogere investering tegenover. De geschiktheid van een aardwarmtepomp hangt daarom af van de woning, warmtevraag, bodem, beschikbare ruimte en het beschikbare budget.
Meer lezen over aardwarmtepompen
- Aardwarmtepomp kosten — wat kost een bodemwarmtepomp inclusief bron?
- Aardwarmtepomp subsidie — actuele ISDE-regeling en voorwaarden.
- Aardwarmtepomp vs lucht-water warmtepomp — de belangrijkste verschillen.
- Hoe werkt een bodembron? — uitleg over verticale en horizontale bronnen.
- Alle soorten warmtepompen — vergelijk lucht-, bodem- en andere warmtepompen.
